Kalıp Değişkenler

(Pattern Varıables) Değişik toplum­larda görülen davranış biçimlerinin temel özelliklerini yansıta­cak bir ideal tip meydana getirmek amacıyla oluşturulan dav­ranış kalıpları. T. Parsons ve E. A. Shils tarafından geliştirilen bu kalıp değişkenler geniş uygulama alanına sahip olmakla beraber daha çok modern ve geleneksel toplumlardaki davra­nış biçimlerinin farklılığını göstermek üzere kullanılmaktadır­lar. Birer ikili şeklinde ifade edilen sözkonusu kalıp değişken­ler beş grupta toplanmaktadır. 1. Evrensellik-Özellik (Uni-versalism-Partİcularism): Bireyler davranışlarında ya evrensel, genel kabul gören, belirli kişi ve durumlara Özgü olmayan de­ğerlere ya da kişisel yargılarına uyarlar. Bu kalıp değişken bir sosyal kategoride yer alan bireyin o kategoriye ait olmayan özelliklere de sahip olması durumunda farklı muamele görüp görmediğini ifade eder. 2. Başan-Nitelik (Achievemeni-Asc-ription): İnsanlar diğer insanlara, ya onların bizzat yaptıklarına bakarak, ya da cinsiyetlerine, sahip oldukları unvan, mal veya statüye bakarak davranmaktadırlar. 3. Duygusal Taraisızlık-Duygusallık (Affective Neutralİty-Affectivity): İlişkiler ya ta­rafsız, rasyonel ya da duygusal gerekçelere dayanır. 4. Yay­gın İlgi-Özel İlgi (Diffuseness-Specifity): Toplumsal ilişkiler ya karşılıklı çok yönlü ve birbirine bağlı yüzlerce ilişki halkası biçiminde, ya da tamamen dar bir çerçevede ve birebir bir karşılıklılık ilişkisi biçiminde tasavvur edilirler. 5. Toplumsal Kişisellik (Coîlective Orientation-Self Orientation): Davra­nışlar ya kişisel çıkar, ya da grup veya toplumsal çıkarlara gö­re biçimlenir.