Etvar nazariyesi. İbn
Haldun'un ileri sürdüğü ve devletlerin oluşum ve gelişimleriyle ilgili beş
aşama öngören kuram. Buna göre, itk dönem, bütün siyasa! muhalefet odaklarının
bastırıldığı, iktidarın tek noktada toplandığı zafer dönemidir. Bu dönemde
devleti ortaya çıkaran temel unsurlardan biri olan asabiyet henüz tam
kırılmamış, devlet baskısı tam sağlanmamıştır. Bu dönemi, yöneticilerin
yönetilenler üzerinde tam egemenlik kurdukları, bürokrasinin kuvvetlendiği,
asabiyetin kırıldığı ve iktidar paylaşımına hiçbir şekilde izin verilmeyen
istibdat dönemi İzler. Üçüncü dönem olan ferağ döneminde, yöneticiler iktidar olmanın nimetlerini kullanır, gösterişe
yönelik saray, köşk, heykel vs. yapılmaya başlanır, süslü elbiselerle büyük
törenler yapılır. Dördüncü ve devletin durgunlaştığı müsalemet döneminde koyu
bir gelenekçilik hüküm sürer. Bu çerçevede geçmiş dönemlere övgüler düzülür.
Bu'dönemde rahatlık ve sükûnet egemendir. Son dönem olan İsraf ve tebzir
döneminde ise temel özellik saçıp dağıtmaktır. Devletin önemli kademeleri
ehliyetine bakılmaksızın yöneticilerin yakınlarına dağıtılır, keyfî uygulamalar
zirvededir. Bundan so a devlet zevale doğru gitmektedir.
|
